ΟΔΗΓΟΣ ΚΛΑΣΣΙΚΗΣ ΜΟΥΣΙΚΗΣ
Ξεκινάμε το πολύ απλό: "Κλασσική μουσική" είναι ψιλο-λάθος σαν όρος, αν και πολύ καλα σε καταλαβαίνει ο άλλος. Η κλασσική εποχή ξεκίνησε περι το 1750-70 και τελείωσε περι το 1830-40... Άρα όταν μιλάμε αυστηρά για κλασσική μουσική, μιλάμε για τη μουσική του Mozart, του Beethoven, του Haydn, κλπ, και όλα αυτά στο ψιλοπερίπου, γιατί ο καθένας απο τους τρείς (στο παράδειγμα) διασχίζει τις εποχές και τις αισθητικές προτιμήσεις αλλάζοντας το στυλ του ολίγον, αλλά αρκετά για να μην μπορεί να μπει σε καλούπι.
Στα Αγγλικά, ακριβώς για να αντιμετωπίσουν αυτό το θέμα αποφασίσανε να χρησιμοποιούνε κάποιον άλλο όρο, τον "concert hall music", που αναφέρεται στο γεγονός ότι αυτο που εμείς λέμε "κλασσική μουσική", παίζεται σχεδόν πάντα ζωντανα, σε ένα ρεσιτάλ, συναυλία κοκ. Και δεν αναφέρεται σε αισθητικά γνωρίσματα παρά μόνο στο γεγονός ότι παίζεται ζωντανά.
_____________________
Κάθε εποχή στη μουσική, δε μπορεί να καθοριστεί με σαφήνεια και ημερομηνία λήξης. Άλλοι συνθέτες κρατήσαν παραπάνω, άλλοι έμειναν πιο πίσω, άλλοι ήταν σαφώς μπροστά. Ενδεικτικά θα αναφέρω ότι στις αρχές του 20ου αιώνα, είχε απ'όλα ο μπαχτσές... Απο κλασσική, σε ιμπρεσιονισμό, σε δωδεκαφθογγισμό, εθνικές σχολές και ότι άλλο μπορεί να φανταστεί κανείς. Και σήμερα πια, ο κάθε συνθέτης κάνει ότι επιθυμεί πάνω κάτω.
Να σημειώσω ότι δεν ξέρω σχεδόν τίποτα για πριν το Baroque, άρα το αφήνω εκτώς. Αν υπάρχει κάποιος (κιθαρίστας
) ας συμπληρώσει...
_____________________
Baroque
1600-1750
Η εποχή του baroque, χαρακτηρίζεται από την λεπτομέρεια, την (βαριά συνήθως) χρήση στολισμάτων στη μουσική, κλπ. Είναι αυτό που στην αρχιτεκτονική ονομάζουμε και πάλι "Baroque".
Έπεται της μουσικής της αναγέννησης και έχει πολλές αλλαγές με αυτήν, καθώς εισαγάγονται καινούρια στοιχεία, καινούριες ιδέες στην αποτύπωση της μουσικής στην παρτιτούρα και μια γενικότερη ανάπτυξη της μουσικής σε κάθε τομέα, όπως στο μέγεθος του έργου, τα όργανα (τα οποία εκείνη την εποχή αρχίζουν επίσης να αναπτύσονται), κλπ.
Επίσης εκείνη την εποχή είναι που ο J.S.Bach αρχίζει και εδραιώνει το πολυσυγκερασμένο σύστημα (που χρησιμοποιούμε και σήμερα). Αν μέχρι το 1600 υπήρχαν τρόποι, και το μουσικό σύστημα βασιζόταν (μέχρι κάποιο σημείο, τουλάχιστον, ή για παράδειγμα η Βυζαντινή μουσική) στα διαστήματα (δηλ, σου δίνει το τι διάστημα θα ανέβεις ή θα κατέβεις), τώρα σου δίνονται οι νότες.
Χαρακτηριστικοί συνθέτες της εποχής: J.S. Bach, A. Vivaldi, G.F. Handel. C. Monteverdi, H. Purcell και άλλοι.
_____________________
Classical
1730-1830 (όπως βλέπετε υπάρχει overlapping στις περιόδους).
Έπεται της baroque μουσικής και οι αλλαγές που έρχονται είναι πολλές. Η ορχήστρα μεγαλώνει, και η συμφωνία, σαν μουσική φόρμα έρχετε στο προσκήνιο (ο Haydn έγραψε καμμιά 100αρια, ο Mozart 43, ο Beethoven 9 κοκ).
Η μουσική για πρώτη φορά αρχίζει και υφίσταται ανεξάρτητα από βασιλείς και θρησκεία. Αν η μουσική της αναγέννησης και η baroque, σε μεγάλο βαθμό, ήταν χρηματοδοτημένες, εμπνευσμένες και βασισμένες σε θρησκευτικά μοτίβα, η κλασσική είναι βασισμένη στους ευγενείς μέχρι ένα σημείο, και ο Beethoven (βασικά) φέρνει την μεγάλη αλλαγή, με το να γίνει ανεξάρτητος (και ο Mozart αλλά πολύ αργά στη ζωή του, αν θυμάμαι καλά).
Η αρμονία που χρησιμοποιείται έχει μία άνθιση, η φόρμα μεγαλώνει και άλλο, και η ενορχήστρωση πλήθαινει αρκετά.
Χαρακτηριστικοί συνθέτες της εποχής: J. Haydn, W.A. Mozart, L.v. Beethoven, M. Clementi και άλλοι.
_____________________
Romantic
1815-1910
Tα πράγματα αλλάζουν πολύ. Όχι τόσο σε όρους φόρμας (όπου η κλασσική είχε κατακτήσει τα "πάντα" σχεδόν), ή σε όρους ενορχήστρωσης, αλλά σε όρους έκφρασης και αρμονικής επέκτασεις.
Αν μέχρι την κλασσική μουσική υπήρχαν κάποιοι κανόνες στην αρμονία, αυτοί σιγά σιγά καταπατούνται στο βωμό της έκφρασης! Η μουσική έχει απαγκυστρωθεί εντελώς από ευγενείς και θρησκεία και βρίσκει την ανεξαρτησία της έκφρασής της σε κοινωνικά θέματα (πχ, οι πολέμοι στην Δ. Ευρώπη με τον Ναπολέον), θέματα έκφρασης (ποιήματα από ρομαντικούς ποιητές), κλπ. Η χρηματοδότηση των συνθετών γίνεται είτε από τους ίδιους (μαθήματα, συναυλίες, κλπ) είτε από πλούσιους ευγενείς, που όμως πλέον δεν απαιτούν απλά υποστηρίζουν.
Ο ρομαντισμός, ΔΕΝ έχει να κάνει με αγάπη, σάλια και άλλες αηδίες. Ρομαντισμός υπαρχει και στο θάνατο, και στη μαγεία, και παντού. Ρομαντισμός είναι η έκφραση των συναισθημάτων, κάτι που μέχρι τώρα δεν ήταν πολυ αποδεκτό (αν ο Vivaldi έγραψε τις 4 εποχές ο Chopin έγραψε την επαναστατική σπουδή, εμπευσμένος απο τα Νοεμβριανα (?? November uprising, 1830-31) όπου η Πολωνία (ο Chopin ήταν Πολωνός) μάζι με κάποιες άλλες χώρες εννόθηκαν εννάντια στην Ρωσική Αυτοκρατορία). Με λίγα λόγια η έμπευση έρχετε από άλλα θέματα, και το πάθος (για ότιδήποτε) επιτρέπετε και ενθαρύνεται να υπάρχει!
Χαρακτηριστικοί συνθέτες της εποχής: L.v. Beethoven (ναι, ανήκει και στις δύο εποχές... αυτό σας έλεγα), F. Chopin, F. Sor, N. Paganini, F. Schubert, F. Chopin, R. Schumann, F. Liszt, G. verdi, F. Mendelssohn, J. Brahms, C. Saint-Saens, P.I. Tchaikovsky, A. Dvorak, E. Grieg, G. Faure (πώς φαίνεται ο πιανίστας εεε; Που τους βρήκα όλους αυτούς...)
_____________________
Impressionism
1890-1940
Η μοναδική εποχή που βασικά συμβαδίζει (εποχιακά) με τις υπόλοιπές τέχνες. Η μουσική συνήθως είναι καθυστερημένη σε σχέση με τις άλλες τέχνες. Η κλασσική μουσική ξεκίνησε 2-3 γενείες μετά από την ποίηση και τη ζωγραφική, αλλά ο ιμπρεσσιονισμός είναι ταυτόχρονα με την μουσική, την ποίηση και την ζωγραφική.
Αν και στην εικαστική τέχνη ο ιμπρεσσιονισμός έχει να κάνει με μια απόπειρα να αποτυπωθεί "η στιγμη" (πολύ γενικά, έτσι; ) και με αυτό γεννιούνται καινούριες τεχνικές, στη μουσική αυτό δεν υπάρχει, ακριβώς επειδή η μουσική είναι τέχνη συνιφασμένη με τον χρόνο, και όχι στάσιμη, όπως οι εικαστικές.
Ανεξάρτητα όμως, υπάρχουν κάποια στοιχεία που τις εννόνουν. Σε αντιπαράθεση με την ρομαντική μουσική και την έξαρση των συναισθημάτων, του πάθους, κλπ, ο ιμπρεσσιονισμός περιορίζεται σε μικρότερα σχήματα και φόρμες, λιγότερες εξάρσεις, χρήση ασυνήθηστων ενορχηστρώσεων (που μέχρι τότε δεν υπήρχαν) και την χρήση άλλων κλιμάκων (πέρα απο την μείζων και ελλάσων) καθώς και την έντονη χρήση διαφωνιών.
Χαρακτηριστικού συνθέτες της εποχής: M. Ravel, C. Debussy, R.V. Williams (μόνο. Γενικά δεν υπάρχουν πολλού συνθέτες που να συνέθεσαν στο παραπάνω "ϊδίομα" και ακόμη περισσότερο, προσωπικά, μου φαίνεται ότι μόνον ο Debussy ανήκει στην "εποχή" αυτή συγκεκριμένα).
_____________________
Early 20th century
1899-1950
Εδώ τα πράγματα γίνονται ΠΟΛΥ πολύπλοκαι και αρχίζει να είναι δύσκολο να ενταχθεί ένας συνθέτης σε συγκεκριμένο χώρο. Το 1915, πχ, υπάρχουν οι Saint Saens (κατεξοχήν "κλασσικούρας" ρομαντικός συνθέτης), Stravinsky, Bartok, Schoemberg, Mahler, κλπ.
Η μουσική απο 'δω και πέρα δε μπορεί να μαζευτεί λόγο εποχής, αλλά λόγο αισθητικών κριτηρίων, και ακόμη χειρότερα, αρκετή συνθέτες αποτελούν απο μόνοι τους το δικό τους κεφάλαιο! Πχ. Stravinsky και Bartok.
Παρόλ'αυτά.
Τα πράγματα αλλάζουν και πάλι, υπάρχει η ανάπτυξη του κομουνισμού στο κόσμο, και επηρρεασμένος (πιθανον) απ'αυτό ο A. Schoemberg δημιουργεί τον δωδεκαφθογγισμό.
Το σοκ, ως μέθοδος προώθησης υπάρχει, και ιστορικά στοιχεία δείχνουν ότι κάποιοι συνθέτες προσπάθησαν, ηθελημένα να δημιουγήσουν σοκ σε συναυλίες (ενδεικτικα αναφέρω την 1η εκτέλεση του Rite of Spring του Stravinsky, το 1913, που ήταν σκανδαλώδεις (
http://en.wikipedia.org/wiki/The_Rite_of_Spring#Premiere_and_critical_reception)).
Η διαφωνία στη μουσική γίνεται κατεξοχήν συνθετική μέθοδος και παύει να ενοχλεί. Μέχρι το 1950 δεν υπάρχουν παρα ελάχιστες απόπειρες προς ηλεκτρονική μουσική, αλλά αυτό αλλάζει μετά. Η ενορχήστρωση είναι πλέον πλουσιότατη, για κάθε είδος και προς κάθε αισθητική και με την προσθήκη πολλών κρουστών οργάνων.
Στο μεταξυ, υπάρχουν άλλοι τεράστιοι συνθέτες (Bartok) που ακολουθούν τον δικό τους ανεξάρτητο δρόμο, και δρουν στο παρασκήνιο (δυστυχώς)...
Η χρηματοδότηση είναι όπως σήμερα σε όλα τα ελεύθερα επαγγέλματα: Αβέβαιη και με ρίσκο. Δεν υπάρχουν πλέον ευγενείς να χρηματοδοτίσουν συνθέτες, και οι συνθέτες, ως επι το πλείστον, κάνουν μαθήματα και δέχονται παραγγελείες (όπως και σήμερα).
Χαρακτηριστικοί συνθέτες της εποχής: (εδώ θα πάω σειρά σειρά, γιατί...)
B. Bartok
I. Stravisnky
2nd Viennese School (A. Scheomberg, A. Berg, A. Webern (όλοι από άλφα... 'ντάξει)
Neoclassical composers (S. Prokofiev, D. Shostakovich, I. Stravinsky, P. Hindemith)
A. Scriabine
C. Ives
Και είμαι σίγουρος ότι ξεχνάω πολλούς...
_____________________
Late 20th century, 21st century
1949-2010
Έδω πια τα πάντα πάνε... να μην πω πλέον. Κανόνες δεν υπάρχουν (με μια εξαίρεση στην δεκαετία του 60), και ο καθένας κάνει ότι νομίζει.
Η διαφωνία είναι επιθυμητή όσο και απαράιτητη. Η ενορχήστρωση έχει ελευθερωθεί επίσης και εισάγονται καινούρια όργανα (πχ, crystal glasses) και νέες τεχνικές εκτέλεσης οργάνων (χτυπήματα του πιάνου, σπάσιμο ηλεκτρικής κιθάρας... (Χαχα), κλπ).
Μέσα στο χαμό, γύρω στο 1960 υπάρχει μια απόλυτη επικράτηση του σειραϊσμού (συνέχεια του δωδεκαφθογγισμού), όπου αν δεν έγραφες έτσι... δεν μπορούσες να κάνεις τίποτα.
Η Avant Garde επίσης αναπτύσσεται και εντάσεται στο πρόγραμμα συναυλιών, διαλέξεων, κλπ. Πχ. ο J. Cage συνέθεσε το έργο του 4'33" που είναι ένα έργο σιωπής, διάρκειας 4 λεπτών και 33 δευτερολέπτων. Η τυχαιότητα στα γεγονότα, το background και γενικά η απεξάρτηση του ελέγχου που έχει ο συνθέτης στους μουσικούς και αυτοί στο κοινό, είναι στο επίκεντρο των σκέψεων του Cage με αυτό και με άλλα έργα.
Πλέον, σήμερα, τα πάντα δουλεύουν όπως νομίζει ο καθένας. Με τη σύγχρονη τεχνολογία, μπορεί ο καθένας να δημιουργήσει μουσικη, και η αισθητική της μουσικής είναι πλέον στα άκρα. Απόλυτη ελευθερία στην δημοκρατία των 160 χαρακτήρων του twitter.
Χαρακτηριστικοί συνθέτες: Ligeti, Nono, Berio, Boulez, Cage, Stockhausen, Sabotnick, Messiaen, Birthwistle, Britten, Adams, Reich, Glass, Crumb Και πολλοί, πολλοί άλλοι που θα τους θυμηθώ κάποια στιγμή.
Και τώρα... περνάμε στο fun part! Τα video!
)
(edit : με πρόλαβες)
