Βρε παίδες, αντί να κυλιέμαι στα σεντόνια μου βραδιάτικα, με αναγκάζετε να... υφαίνω άλλα, για τα τόσα θέματα που ανοίξατε.
θα αριθμήσω/τιτλοφορήσω τα σεντόνια μου χάριν ευκολίας στην ανάγνωση
ΣΕΝΤΟΝΙ 1: Ο ΜΥΘΟΣ ΤΗΣ ΑΛΛΟΙΩΣΗΣ ΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΑΠΟ ΞΕΝΕΣ ΛΕΞΕΙΣ
Η άποψη ότι η ελληνική γλώσσα φτωχαίνει επειδή εισδέχεται πολλές ξένες λέξεις είναι μια δημοφιλής παρεξήγηση, την οποία αντικρούουν τα επιστημονικά δεδομένα. Τι λένε αυτά; Ότι
όλες οι γλώσσες δανείζονται λέξεις από άλλες γλώσσες (συνήθως γλώσσες λαών με τους οποίους οι ομιλητές της εκάστοτε γλώσσας έρχονται σε επαφή). Το φαινόμενο αυτό λέγεται
γλωσσικός δανεισμός.
Σχηματικά θα λέγαμε: λεξιλόγιο=αλισβερίσι μεταξύ γλωσσών. Πρόκειται για δομική λειτουργία της (κάθε) γλώσσας. Μέσω αυτού του μηχανισμού η γλώσσα μπολιάζεται και δυναμώνει, ανανεώνεται και αναζωογονείται, κάτι που έχει ανάγκη σαν ζων οργανισμός που είναι.
Για παράδειγμα, η ελληνική έχει δανείσει χιλιάδες λέξεις σε άλλες γλώσσες, αλλά και έχει δανειστεί το ίδιο εκτεταμένα. Ήδη από την αρχαιότητα υπήρχε πλήθος από περσικά, φοινικικά, εβραϊκά, λατινικά λεξιλογικά δάνεια.
Στο μεσαίωνα, προστέθηκαν πολλαπλές επιρροές, όπως η αραβική, η νεότερη περσική, τα φράγκικα, τα βενετσιάνικα κ.ά.
Στην νεότερη εποχή η ισχυρή πολιτισμικά γαλλική, αλλά και η γερμανική συνεισέφεραν σε λεξιλογικά και άλλα δάνεια, ενώ τα τελευταία 50 χρόνια, η κυρίαρχη διεθνής γλώσσα της εποχής μας (lingua franca), η αγγλική, έχει ασκήσει σημαντική επιρροή στη γλώσσα μας.
Ενδεικτικά λεξιλογικά δάνεια:
ΑΡΧΑΙΟΤΗΤΑ:
-Ήδη από τα μυκηναϊκά χρόνια υπήρχαν σημιτικά δάνεια όπως χιτών, χρυσός κ.ά.
-Στα κλασικά χρόνια η ελληνική δανείζεται αρκετές λέξεις από την περσική, π.χ. μάγος, παράδεισος, παρασάγγης, σατράπης, ενώ εξακολουθεί η επίδραση σημιτικών γλωσσών, π.χ. μνα, άλφα, βήτα, κ.ο.κ.
-Από τον Μ. Αλέξανδρο και μετά, στη λεγόμενη ελληνιστική εποχή, η ελληνική γίνεται η κυρίαρχη διεθνής γλώσσα (lingua franca) και επηρεάζει σημαντικά άλλες γλώσσες, όπως και επηρεάζεται από αυτές. Λατινικά δάνεια (δηνάριο, μεμβράνη, τίτλος), εβραϊκά δάνεια ιδίως μέσω Βίβλου (αμήν, χερουβίμ, σεραφείμ, αλληλούια, Ιωάννης, Εμμανουήλ, Μαρία, Ιησούς κ.λπ.)
ΜΕΣΑΙΩΝΙΚΗ ΚΑΙ ΝΕΟΤΕΡΗ ΕΠΟΧΗ
(παραθέτω από
http://www.greek-language.gr/greekLang/studies/history/thema_13/index.html)
Στο λεξιλογικό επίπεδο καθρεφτίζεται σε μεγάλο βαθμό η συνάντηση της ελληνικής -και των Ελλήνων- με διάφορες γλώσσες -και λαούς- που συνέβη κατά τη μακρόχρονη αυτή περίοδο. Στην πρώιμη μεσαιωνική εποχή συνεχίζεται ακόμη η επίδραση της λατινικής. Σημιτικές γλώσσες (συριακή, αραβική κτλ.) παρέχουν επίσης δάνειο υλικό. Στη συνέχεια έχουμε την επίδραση της σλαβικής, με δάνεια όπως βάλτος, ρούχο, της αλβανικής, με λέξεις όπως βλάμης, μπέσα, και της τουρκικής, από τον 11ο-12ο και κυρίως από τον 15ο αι., με πλήθος λέξεις, π.χ. γλέντι, κέφι, νάζι, πιλάφι, σεντούκι, φέσι, χαλβάς κλπ. Η ιταλική (και η βενετσιάνικη) επίδραση ήταν επίσης σημαντική, π.χ. καναρίνι, καπετάνιος, μπαρμπούνι, πορτοφόλι, στάμπα· είναι ισχυρότερη σε περιοχές που έζησαν υπό δυτική κατοχή. Κατά τη διάρκεια του 19ου και στις αρχές του 20ού αιώνα κυριαρχεί η επίδραση της γαλλικής, είτε με άμεσο δανεισμό, π.χ. γάντι, λικέρ, μιλφέιγ, είτε με μεταφραστικά δάνεια, π.χ. αποσυμπίεση, διαμέρισμα, αλλά και η επίδραση του συνεχώς αυξανόμενου διεθνούς - σε μεγάλο βαθμό επιστημονικού - λεξιλογίου, π.χ. βιογένεση, γαστροσκόπιο, εντροπία. Σήμερα η γλώσσα δέχεται δάνεια κυρίως από την αγγλική, π.χ. τένις, μπαρ, ντίσκο, ίντερνετ.
Ιδού η απορία λοιπόν: Φτώχυνε η γλώσσα μας τα τελευταία 3500 χρόνια εξαιτίας των δανείων, ή όχι;
Προφανώς και δεν φτώχυνε σε τίποτε. Η γλώσσα που μιλάμε σήμερα δεν είναι λιγότερο ελληνική επειδή λέμε μπουφάν και παλτό, καπό, αμπραγιάζ, πορτμπαγκάζ (γαλλικά). Να προσθέσω και το πρόσφατο τηλεοπτικό σουξέ "σακβουαγιάζ".
Η ύστερη αρχαία ελληνική φτώχυνε επειδή εισήχθησαν βιβλικές εβραϊκές λέξεις; Η μεσαιωνική ελληνική φτώχυνε επειδή εισήχθησαν ενετικές και τουρκικές λέξεις; Όχι και πάλι.
Διότι εδώ πρέπει να σημειώσουμε ότι η ελληνική γλώσσα έχει
μία εξαιρετική ικανότητα αφομοίωσης ξένων λέξεων.
Ως γνωστόν οι ξένες λέξεις είναι άκλιτες στη νέα ελληνική (ας προσπεράσουμε την κιτσιά των τελευταίων ετών που αποφάσισε να βάλει πληθυντικό στις ξενόγλωσσες λέξεις, πχ τα μπαρς, λες και ποτέ λέγαμε τα πέναλτις, τα κόρνερς, τα φάουλς κ.τ.τ.).
Όμως η ελληνική γλώσσα, εφόσον πάρει μια ξένη λέξη και τη μετατρέψει με την προσθήκη μιας μικρής κατάληξης σε κλιτή, ενσωματώνει αυτή τη λέξη πλήρως, την αφομοιώνει στο γραμματικό της σύστημα και διατηρεί τη μορφολογική και γραμματική της ομοιογένεια και ομαλότητα.
Έτσι στο αραβικό-τούρκικο kahve (καφέ) προστέθηκε ένα απλό -ς και φτιάχτηκε η κλιτή λέξη καφέ-ς. Ο καφές, του καφέ, οι καφέδες κλπ. Εφόσον η λέξη απέκτησε ελληνική κατάληξη έγινε ελληνική. Δεν νιώθω λιγότερο Έλληνας επειδή χρησιμοποιώ μια αραβικής προέλευσης λέξη για ένα ρόφημα που δεν υπήρχε στην αρχαία Ελλάδα (και στην καθαρεύουσα κατ' επέκταση).
Αντίστοιχα η ενετική λέξη capitagno με ένα -ς έγινε ο καπετάνιος. Κανονικότατο, ομαλότατο, ωραιότατο δευτερόκλιτο.
Αν η λέξη είχε παραμείνει άκλιτη (ο καπιτάνιο, του καπιτάνιο κλπ), τότε το γλωσσικό μας σύστημα θα ήταν σαφώς πιο φορτωμένο με κάθε λογής παράξενους και αναφομοίωτους τύπους. Από τη στιγμή όμως που αφομοιώνει τις λέξεις, χάνεται από ένα σημείο και μετά η ιχνηλασιμότητα της ξένης προέλευσης στον μη ειδικό.
Έτσι το δημοτικό τραγούδι "Της Ωριάς το κάστρο" δεν υστερεί σε ελληνικότητα επειδή περιέχει μια λατινογενή λέξη (κάστρο). Αν βέβαια ήταν της Ωριάς το κάστρουμ, θα ήταν λίγο παρδαλό το δημώδες άσμα μας. Κάτι σαν δημοτικό Αστερίξ (της Ωριάς το Πετιμπόνουμ).
Συμπέρασμα: οι λεξιλογικοί δανεισμοί εμπλουτίζουν τις γλώσσες. Η κυρίαρχη σήμερα αγγλική είναι μία γερμανογενής κατά βάση γλώσσα με τεράστιες λεξιλογικές επιδράσεις από το λατινικά και τα γαλλικά, με τα τελευταία να συνεισφέρουν περίπου το 1/3 του αγγλικού λεξιλογίου.
Υστερεί η αγγλική σε αίγλη λόγω των δανείων; Όχι βέβαια. Διότι η γλώσσα δεν είναι ένα μεμονωμένο φαινόμενο αλλά μέρος της ευρύτερης έκφρασης ενός πολιτισμού.
Για να το πω λίγο μπακαλίστικα: ένας κυρίαρχος και κραταιός πολιτισμός μπορεί κάλλιστα να διαθέτει μια κραταιή γλώσσα, κι ας ήταν εξολοκλήρου δανεική. Ένας αναιμικός πολιτισμός δεν μπορεί να τονώσει τη γλώσσα του από μόνος του χωρίς να τονωθεί ο ίδιος, όσο και αν προσπαθεί εναγωνίως να την αποκαθάρει. Πρόκειται για εξωτερικές επεμβάσεις, έσωθεν όμως... φούσκα.
ΣΗΜΑΝΤΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ:
Η παραπάνω προσέγγιση είναι επιστημονικά αποδεκτή και έχει γενική ισχύ. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι κάθε εποχή δεν έχει τις ιδιαιτερότητές της. Η σημερινή εποχή χαρακτηρίζεται από την ταχύτατη διάδοση της πληροφορίας (εδώ μας αφορά η γλωσσική πληροφορία) μέσω ΜΜΕ και ίντερνετ.
Αυτό σημαίνει ότι η γλώσσα επηρεάζεται με εξωπραγματικούς ρυθμούς.
Επομένως δεν είναι παράλογο ή κακό να έχουμε τεταμένη την προσοχή μας, για να παρατηρήσουμε μια μεγάλη τροποποίηση στη δομή της γλώσσας μας από την υπερβολική -και υπερβολικά γρήγορη- έκθεση στην αγγλική ορολογία.
Όσο όμως η ελληνική γλώσσα αφομοιώνει τις ξένες λέξεις όπως κάνει αιώνες τώρα, δεν φοβόμαστε τίποτε. Το γκουγκλάρω, που δεν άρεσε στο gdevelek είναι
μια πολύ επιτυχημένη αφομοίωση, αφού μετατρέπει τη λέξη google σε ρήμα και μάλιστα κλιτό: γκουγκλάρω, γκουγκλάρεις, γκουγκλάρει κλπ. Δεκαετίες και αιώνες χρησιμοποιούμε τον πετυχημένο μηχανισμό της κατάληξης -άρω για να εντάσσουμε άκλιτες ξένες λέξεις στο γραμματικό μας σύστημα: λέμε μαϊνάρω, πλασάρω, τεστάρω κ.λπ.
Καμία ανησυχία από το γκουγκλάρω και το σκανάρω λοιπόν, μπορεί να μη μοιάζουν πολύ αρχαιοελληνικά αλλά τότε δεν είχαμε σκάνερ ούτε google. Μόνο ο γλωσσικός ρομαντισμός μας πλήττεται, η γλώσσα η ίδια χαίρει άκρας υγείας.
Θα πρέπει πολύ περισσότερο να μας ανησυχούν
μοδάτοι σχολαστικισμοί που μας κάνουν να σκεφτόμαστε και να κλίνουμε αγγλιστί, όπως τα μπαρς, τα κλαμπς, τα σοπς, και οι λοιπές λαϊφστιλάτες αηδίες των τελευταίων ετών. Δεν έχουμε κανέναν λόγο να κλίνουμε τα αγγλικά, όταν μιλάμε ελληνικά. Παράλληλα έχουμε σταματήσει να κλίνουμε τα ελληνικά. Ακούς πολύ συχνά η Μίνα της Μίνα κ.λ.π. Μερικές φορές ακούς και τα δύο μαργαριτάρια στην ίδια φράση: στη γιορτή της Λόλα πήγαμε σε πέντε μπαρς! Έλεος. Σιγά μην πούμε κιόλας ότι ο Βαζέχας κέρδισε πέντε πέναλτις...
Αυτά είναι όντως άσχημα, και ανακυκλώνονται από τους αγράμματους των ΜΜΕ με περισσή θέρμη. Μόνο που γίνονται αντιληπτά κατόπιν βαθύτερης ανάλυσης. Για τα άλλα, που επιφανειακά μοιάζουν πρόβλημα χωρίς να είναι, δεν συντρέχει λόγος ανησυχίας.
ΠΡΟΤΕΙΝΟΜΕΝΟ ΔΙΑΒΑΣΜΑ
Γενικά για τη γλώσσα: Πύλη για την ελληνική γλώσσα του ΥΠΕΠΘ, εξαιρετικό σάιτ, εγκυρότατο και επιστημονικότατο.
http://www.greek-language.gr/greekLang/index.html
Στο ίδιο σάιτ, το
http://www.greek-language.gr/greekLang/studies/history/thema_13/index.html από όπου πήρα και παρέθεσα παραπάνω, είναι ένα εξαιρετικό κείμενο για την εξέλιξη της γλώσσας σε λεξιλόγιο, προφορά, γραμματική κ.λπ. ανά τους αιώνες. Διαβάζεται με λίγη προσοχή και από μη ειδικούς αλλά οι τελείως αμύητοι θα βρουν ουκ ολίγα μπαστουνάκια.
Παρέχει και την online έκδοση του καλύτερου λεξικού μας σήμερα με διαφορά, αυτό του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη. Μπορείτε ένα το συμβουλεύεστε άφοβα.
http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/index.html
Περιέχει πολλά άλλα εργαλεία και resources.
Για τα γλωσσικά ζητήματα εμπιστεύομαι πολύ την άποψη του Νίκου Σαραντάκου που μαζί με τον Γιάννη Χάρη είναι νομίζω οι καλύτεροι με διαφορά αρθρογράφοι μας σε ζητήματα γλώσσας.
http://sarantakos.wordpress.com/category/ιστορίες-λέξεων/
ΤΟ ΕΠΟΜΕΝΟ ΣΕΝΤΟΝΙ ΑΥΡΙΟ, ΠΗΓΕ ΤΡΕΙΣ ΚΑΙ... (όρχεις, με κάτι προσθήκες τέσσερις πήγε)...
